Những lưu ý quan trọng khi cải tạo phòng thí nghiệm

Cải tạo phòng thí nghiệm là một dự án hệ thống, vừa bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật vừa đáp ứng yêu cầu về tính năng; khác với các công trình sửa chữa thông thường, từng khâu trong quá trình này đều có ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn của người làm thí nghiệm, độ chính xác của kết quả thí nghiệm cũng như trải nghiệm sử dụng sau này. Để bảo đảm công tác cải tạo được triển khai nhịp nhàng, đạt được hiệu quả như mong đợi, cần tập trung chú trọng vào các nội dung sau đây nhằm tránh phát sinh nhiều vấn đề tiềm ẩn.

Quy hoạch và khảo sát giai đoạn đầu là nền tảng cho sự thành công của quá trình cải tạo. Trước khi tiến hành, cần xác định rõ các mục tiêu chủ yếu; dù là nhằm thích ứng với thiết bị thí nghiệm thế hệ mới, nâng cao tiêu chuẩn hay tối ưu hóa bố trí không gian, đều phải xây dựng phương án chi tiết trên cơ sở phù hợp với mục đích sử dụng thực tế của phòng thí nghiệm. Đồng thời, cần rà soát, đánh giá hiện trạng hạ tầng kỹ thuật, tiến hành khảo sát kỹ lưỡng về công suất và bố trí của các hệ thống điện, cấp nước, cấp khí, thông gió…, đồng thời kiểm tra, xác minh các thông số kỹ thuật của từng loại thiết bị để bảo đảm phương án cải tạo tương thích với cơ sở vật chất hiện có. Ngoài ra, cần thành lập một đội ngũ chuyên môn, huy động sự tham gia của lãnh đạo phòng thí nghiệm, cán bộ quản lý và nhân viên vận hành thiết bị; lựa chọn các đơn vị thiết kế và thi công có kinh nghiệm trong lĩnh vực này; đồng thời dự trù trước ngân sách hợp lý và dành khoảng thời gian dự phòng cho tiến độ, nhằm ứng phó kịp thời với những tình huống phát sinh bất ngờ.

Khâu thiết kế cần đảm bảo đồng thời tính tuân thủ quy định và tính thực tiễn. Quy hoạch không gian phải tuân thủ nguyên tắc phân luồng người và phân khu sạch–bẩn, phân chia hợp lý các khu chức năng như khu thí nghiệm, khu chuẩn bị và khu phụ trợ nhằm giảm thiểu ô nhiễm chéo, đồng thời dành sẵn đủ diện tích cho thao tác và thoát hiểm. Hệ thống thông gió, với vai trò then chốt trong việc bảo đảm hoạt động của phòng thí nghiệm, cần được tính toán chính xác lưu lượng gió và chênh lệch áp suất, bảo đảm tốc độ gió tại mặt bàn hút đạt tiêu chuẩn, còn khí thải sau khi được xử lý làm sạch mới được xả ra ngoài; hệ thống điện phải được bố trí phù hợp với công suất thiết bị, trang bị nguồn điện dự phòng cho các thiết bị quan trọng, sử dụng ổ cắm loại chống bắn nước và thực hiện nối đất theo quy phạm; hệ thống cấp thoát nước cần phân cấp chất lượng nước, đồng thời xử lý chống ăn mòn và chống rò rỉ cho đường ống thoát nước. Đồng thời, cần lựa chọn các vật liệu hoàn thiện có khả năng chịu axit–kiềm, chịu nhiệt cao và dễ vệ sinh, đáp ứng nhu cầu sử dụng của phòng thí nghiệm.

Quá trình thi công cần được tăng cường quản lý và kiểm soát chất lượng. Trước khi khởi công, phải hoàn tất các thủ tục phê duyệt; đồng thời tách biệt hoàn toàn khu vực thi công với khu vực thí nghiệm và văn phòng, bố trí các biển cảnh báo rõ ràng. Đối với các hạng mục có nguy cơ cao, cần xây dựng quy trình chuyên biệt, giao cho đội ngũ chuyên môn thực hiện và giám sát xuyên suốt; hàng ngày rà soát, phân tích những khó khăn phát sinh trong quá trình thi công, kịp thời điều phối, giải quyết. Trong quá trình thi công, phải tuân thủ nghiêm ngặt phương án thiết kế, lập hồ sơ đầy đủ cho các hạng mục ngầm, tiến hành kiểm tra toàn bộ quá trình lắp đặt hệ thống điện, nước, khí nhằm tránh phát sinh bất kỳ rủi ro nào về sau. Đồng thời, bố trí thời gian thi công hợp lý, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hoạt động thí nghiệm đang diễn ra.

Việc nghiệm thu và bàn giao là khâu cuối cùng nhằm kiểm soát chất lượng của công trình cải tạo. Sau khi hoàn tất, cần tiến hành kiểm tra kỹ lưỡng các hệ thống như thông gió, điện, cấp thoát nước; đồng thời thực hiện thử nghiệm ở chế độ tải tối đa đối với các thiết bị mới được lắp đặt, bảo đảm mọi chỉ tiêu đều đạt yêu cầu. Lập danh sách các hạng mục cần khắc phục, kịp thời sửa chữa, hoàn thiện những vấn đề phát hiện; chỉ sau khi tất cả các hạng mục đều đạt chuẩn mới tiến hành bàn giao. Ngoài ra, cần tập hợp đầy đủ hồ sơ hoàn công, tổ chức đào tạo bài bản cho cán bộ, nhân viên thí nghiệm, hướng dẫn quy trình vận hành các thiết bị mới cũng như các phương pháp xử lý tình huống khẩn cấp, qua đó bảo đảm hoạt động tiếp theo của phòng thí nghiệm diễn ra ổn định, hiệu quả.